De beste expert wordt vaak de slechtste manager

Het is een pijnlijk, maar uiterst herkenbaar patroon in vrijwel elke organisatie. De topscorer van het salesteam of de meest briljante IT-ontwikkelaar krijgt als beloning voor hard werken een promotie.

Vanaf nu zijn zij de teamleider. Het resultaat? Binnen zes maanden is het team zwaar gedemotiveerd en zit de kersverse manager dicht tegen een burn-out aan. De fundering voor effectief leiderschap ontbreekt. Hoe ontstaat deze kostbare mismatch?

Organisaties promoveren medewerkers structureel op basis van eerdere successen in een inhoudelijke rol, in plaats van te kijken naar hun observeerbare leiderschapsgedrag. Deze aanname is schadelijk voor de bedrijfsresultaten én het werkgeluk.

In het kort:

• De pijn: Het promoveren van een inhoudelijk expert tot manager resulteert vaak in micromanagement, een gedemotiveerd team en een gefrustreerde leider.
• De data: Onderzoek van Gallup toont aan dat bedrijven in 82% van de aannames de verkeerde kandidaat voor een managementfunctie kiezen.
• De theorie: Iemand kan een torenhoge taakvolwassenheid hebben op de inhoud, maar een extreem lage taakvolwassenheid in leiderschap.
• De oplossing: Verschuif de focus van de nieuwe manager. Leer ze om stapsgewijs minder ruimte in te nemen op de inhoud, en meer ruimte te geven aan het team via onderzoekend en Steunend gedrag

De harde realiteit: 82% is een management-mismatch

Leidinggeven is geen zachte, ongrijpbare vaardigheid die je er zomaar even bij doet. Uit de State of the Global Workplace data van Gallup blijkt dat de manager voor maar liefst 70% verantwoordelijk is voor de variantie in teambetrokkenheid. Toch slaan bedrijven in 82% van de aannames en promoties de plank volledig mis.

Nieuwe managers worden te vaak in het diepe gegooid met de verwachting dat hun inhoudelijke excellentie vanzelf overvloeit in goed leiderschap. Volgens Gallup beschikt slechts één op de tien mensen over het absolute natuurtalent om effectief invloed uit te oefenen als leider.

Een veel grotere groep heeft wél de potentie, mits zij de juiste begeleiding en sturing krijgen op hun gedrag. En precies daar gaat het mis.

De 5 eigenschappen van een goede manager

Wat doen die succesvolle managers dan anders? Gallup identificeerde vijf kerneigenschappen van effectieve leiders. Kijken we hiernaar door de Zuidema-Lens, dan zien we dat dit geen onveranderlijke karaktereigenschappen zijn, maar specifieke keuzes in gedrag en Invloedstijlen:

1. Ze motiveren via een heldere visie: Ze vervallen niet in taakgericht micromanagement, maar delen het grote plaatje met de Invloedstijl Inspireren.
2. Ze tonen assertiviteit bij weerstand: Ze deinzen niet terug voor een conflict met een collega, maar sturen assertief aan op resultaat met de Invloedstijl Stellen.
3. Ze creëren een cultuur van verantwoordelijkheid: Ze pakken het werk niet zelf op, maar creëren kaders door heldere normen te stellen.
4. Ze bouwen relaties op basis van vertrouwen: Ze tonen transparantie en inlevingsvermogen door de Invloedstijl Overbruggen in te zetten en actief te luisteren.
5. Ze baseren beslissingen op productiviteit, niet op politiek: Ze hanteren een logische en feitelijke aanpak, ondersteund door de Invloedstijl Overreden.

Vakinhoudelijk sterk, maar onervaren als leider

Wanneer een expert plotseling leiding moet geven, ontstaat er kortsluiting in het gedrag. Binnen onze theorie over Situationeel Leiderschap kijken we niet naar iemands functietitel, maar naar de taakvolwassenheid voor een specifieke taak.

Praktijkcase: De valkuil van IT-manager Peter Stel, Peter is de beste softwareontwikkelaar van de afdeling. Hij werkt zelfstandig, lost complexe problemen op en is extreem taakvolwassen in het schrijven van code. Als beloning wordt hij IT-manager. Zijn nieuwe taak is niet meer coderen, maar het team faciliteren.

Voor die leiderschapstaak is zijn taakvolwassenheid plotseling heel laag. Peter voelt zich onzeker en valt terug op het enige gedrag dat hem vroeger succes bracht: de inhoud in duiken. Hij gaat het werk van zijn teamleden overdoen, trekt beslissingen naar zich toe en vertoont overmatig controlerend gedrag. Hij ontneemt zijn team de zuurstof om zelf te presteren.

In 3 stappen van expert naar succesvol manager

De overstap van expert naar manager is voor velen een absoluut struikelblok. Wil je deze valkuilen vermijden? Lees dan ook onze praktische gids over starten met leidinggeven. Gebruik daarnaast deze drie actiestappen om de transitie intern in goede banen te leiden.

1. Beloon niet standaard met hiërarchie

Een topsalaris of een senior-titel hoeft niet altijd gekoppeld te zijn aan een managementrol. Creëer carrièrepaden waarbij briljante vakspecialisten (informeel) kunnen doorgroeien in hun expertise, zonder dat zij een team moeten aansturen. Promoveer uitsluitend de mensen die daadwerkelijk energie halen uit het begeleiden van anderen en potentie tonen op de 5 gedragskenmerken van Gallup.

2. Bied de nieuwe manager intensieve sturing

Laat een startende manager niet zwemmen. Omdat hun taakvolwassenheid op het gebied van leiderschap aan het begin extreem laag is, hebben zij vanuit HR of de directie direct Sturend gedrag nodig. Geef heldere kaders. Leer ze bijvoorbeeld direct waarom feedback geven belangrijk is en hoe ze normen stellen om de inhoud succesvol los te kunnen laten.

3. Leer ze overschakelen naar Steunend gedrag

De grootste gedragsverandering voor de expert is het loslaten van het eigen gelijk. Leer de nieuwe manager om niet direct met oplossingen te strooien. Waar de expert gewend was om ruimte in te nemen, moet de leider nu ruimte geven. Train de nieuwe leider in het stellen van open vragen, actief luisteren en het tonen van verbindend gedrag. Dit is de absolute basis voor het borgen van de psychologische veiligheid binnen het team.

Van expert naar effectieve leider

Het is een illusie dat managementvaardigheden vanzelf ontstaan. Effectief leidinggeven vereist een bewuste keuze voor het juiste gedrag in de juiste situatie. Benieuwd welke methodes je kunt inzetten om sturing te geven? Ontdek het in ons overzicht van de meest effectieve leiderschapsstijlen.

Wil je voorkomen dat jouw beste expert faalt als manager? Bied de juiste fundering en leer ze feilloos schakelen tussen Sturend en Steunend gedrag. Ontdek de methodiek in onze gerichte training Situationeel Leiderschap of laat het volledige potentieel van jouw nieuwe leiders floreren met de training Verken je persoonlijk leiderschap.