Competenties worden pas duidelijk in gedrag

Wat bedoelen we met competenties?

Een competentie is de manier waarop je kennis, vaardigheden, houding en gedrag inzet in een werksituatie.

De meeste professionals weten dat wel ongeveer. De vervolgvraag is interessanter: wanneer is een competentie in de praktijk te zien?

Niet in een takenlijst of functieprofiel, maar in gedrag. Bijvoorbeeld als je advies niet landt, een collega niet meebeweegt, een gesprek vastloopt of je een grens wil stellen zonder de relatie met de ander te beschadigen.

Daarom kijken we bij Bureau Zuidema naar competenties als ontwikkelbaar gedrag. Niet: “heb je deze competentie wel of niet?” Maar: welk gedrag helpt jou om meer effect te hebben in deze situatie?

Waarom competenties pas tellen in gedrag

Je kunt communicatief sterk zijn in een overleg dat soepel verloopt, maar vastlopen zodra iemand je advies niet wil aannemen. Je kunt samenwerkingsgericht zijn zolang iedereen meebeweegt, maar fel worden wanneer jullie botsen.

Daarom kijken we bij Bureau Zuidema naar competenties als gedragskeuzes.

Wij gebruiken daarvoor het Invloedmodel®. Zet je Duw-energie in, waarbij je richting geeft, je punt helder maakt en grenzen aangeeft? Of vraagt de situatie om Trek-energie, waarbij je aansluit, onderzoekt en de ander in beweging brengt? Er is niet één goede stijl. Het gaat om bewust schakelen naar de stijl die op dat moment nodig is.

Een competentie is dus geen vast label. Het is gedrag dat je kiest, oefent en verfijnt.

Benieuwd naar het Invloedmodel? Doe mee aan de gratis teasertraining.

Competenties, soft skills en vaardigheden: het verschil

Competenties, vaardigheden en soft skills worden vaak door elkaar gebruikt. Toch is er een duidelijk onderscheid.

Een vaardigheid is iets wat je concreet kunt doen, zoals samenvatten, presenteren of feedback geven. Een soft skill is een persoonlijke of sociale vaardigheid, zoals luisteren, samenwerken of assertief communiceren. Een competentie is breder: je zet kennis, vaardigheden, houding en gedrag effectief in binnen een concrete werksituatie.

Kort gezegd: soft skills zijn vaak bouwstenen. Competenties laten zien hoe je die bouwstenen toepast als het er echt op aankomt.

Wil je meer weten over soft skills zoals luisteren, feedback geven of assertiviteit?

Bekijk alle soft skills.

Persoonlijke competenties en professionele competenties

Competenties worden vaak onderverdeeld in persoonlijke en professionele competenties.

Persoonlijke competenties gaan over wat jij als persoon meebrengt. Denk aan reflectievermogen, empathie, betrouwbaarheid, stressbestendigheid en zelfvertrouwen.

Professionele competenties gaan over hoe jij functioneert in je rol. Denk aan adviseren, leidinggeven, onderhandelen, presenteren, samenwerken of de regie nemen.

In de praktijk lopen deze twee typen door elkaar.

Een adviseur die inhoudelijk sterk is, heeft bijvoorbeeld ook zelfvertrouwen nodig om een kritisch advies stevig neer te zetten. Een leidinggevende die richting wil geven, heeft empathisch vermogen nodig om aan te sluiten bij wat een teamlid nodig heeft. En een projectleider die resultaat wil boeken, heeft samenwerkingscompetenties nodig om verschillende belangen bij elkaar te brengen.

Je werkt dus ook aan overtuigingen, spanning, patronen en de manier waarop je jezelf laat zien in contact met anderen.

Welke competenties worden zichtbaar in lastige situaties?

Competenties zie je niet vooral als alles soepel loopt. Je ziet ze juist wanneer er spanning ontstaat: een collega beweegt niet mee, een klant stelt kritische vragen, een overleg loopt vast of je moet een grens aangeven.

Op zulke momenten wordt duidelijk welk gedrag je automatisch inzet. Ga je harder uitleggen? Trek je je terug? Blijf je verbinden terwijl er richting nodig is? Of stel je juist grenzen zonder te onderzoeken wat de ander nodig heeft?

Daarom is een competentielijst pas waardevol als je die vertaalt naar zichtbaar gedrag. Niet: “ben ik communicatief sterk?” Maar: “wat doe ik als mijn boodschap niet aankomt?” Niet: “kan ik samenwerken?” Maar: “hoe ga ik om met verschillende belangen, druk of weerstand?”

Veelvoorkomende competenties die zichtbaar worden in lastige werksituaties zijn bijvoorbeeld communicatief vermogen, samenwerkingsvermogen, overtuigingskracht, zelfreflectie, leiderschap, adviseren, presenteren, onderhandelen, omgaan met weerstand en grenzen stellen.

Wil je per competentie zien welk gedrag daarbij hoort?

Lees de volledige competentielijst met voorbeelden van zichtbaar gedrag.

Welke competentie is belangrijk voor jouw rol?

Het is logisch dat bijvoorbeeld een adviseur andere uitdagingen heeft dan een teamleider. En een beginnend professional heeft andere ontwikkelvragen dan iemand met twintig jaar ervaring.

Je bepaalt jouw belangrijkste competentie sneller met deze vier vragen.

1. Wat wil je bereiken?
   Wil je draagvlak creëren, besluiten snel nemen, conflicten oplossen, beter adviseren of steviger leidinggeven? Je doel bepaalt welke competentie relevant voor je is.
2. Waar loopt het niet lekker?
   Kijk naar concrete situaties. Vergaderingen, één-op-één gesprekken, presentaties, onderhandelingen, lastige gesprekken, adviestrajecten. Een competentie ontwikkel je niet in het algemeen. Je ontwikkelt hem omdat je op een specifiek vlak meer impact wilt maken.
3. Met wie heb je te maken?
   Werk je met collega’s, directie, klanten, teamleden, experts of stakeholders? Dezelfde competentie kan om ander gedrag vragen bij een andere gesprekspartner.
4. Wat doe jij onder druk automatisch?
   Ga je harder uitleggen? Meer overtuigen? Pleasen? Vermijden? Controleren? Dichtklappen?

Onder druk zie je je automatische reacties. En daar kan je je op ontwikkelen.

Competenties ontwikkelen: van inzicht naar ander gedrag

Competenties ontwikkelen begint met inzicht, maar stopt daar niet. Weten waar je goed in bent of wat je wilt verbeteren is waardevol. Alleen: in je werk telt vooral wat je doet op het moment dat het spannend wordt.

Daarom ontwikkel je een competentie niet door er alleen over te lezen. Je ontwikkelt haar door gedrag concreet te maken, te oefenen, feedback te onderzoeken en nieuw gedrag toe te passen in echte werksituaties.

Maak je ontwikkelpunt dus klein en zichtbaar. Niet: “ik wil beter communiceren”, maar: “ik wil in vergaderingen mijn standpunt scherper formuleren”. Niet: “ik wil steviger worden”, maar: “ik wil mijn grens aangeven voordat ik te veel op mijn bordje krijg”.

Daarna kijk je naar het effect. Wat kwam duidelijk over? Waar verloor je de ander? Wanneer ging je harder duwen, pleasen of je terugtrekken? Zo ontdek je welk gedrag werkt en welk gedrag om een andere keuze vraagt.

Wil je stap voor stap werken aan competentieontwikkeling?

Lees de volledige aanpak om competenties te ontwikkelen

Van competentielijst naar invloed in de praktijk

Competenties zijn geen eindpunt, maar een startpunt. Een manier om scherper te kijken naar jouw gedrag, jouw effect en jouw mogelijkheden om te groeien.

Wil je effectiever communiceren, beter samenwerken, meer draagvlak creëren of steviger staan in lastige gesprekken? Dan begint dat niet met een perfect lijstje competenties. Het begint met inzicht in wat je doet, wat dat oproept en welke gedragskeuzes je hebt.

In de training Inzicht in Invloed® onderzoek je je eigen gedrag, oefen je met herkenbare werksituaties en leer je schakelen tussen Invloedstijlen. Zo blijven competenties geen woorden op papier, maar worden ze gedrag dat je inzet wanneer het ertoe doet.