Politieke polarisatie op de werkvloer: zo ga je om met collega’s die anders denken

Het is lunchpauze en je zit met een groepje collega’s in de kantine. Een collega met duidelijk een andere politieke voorkeur dan jij maakt een opmerking over de actualiteit. Je voelt meteen irritatie en voor je het weet schieten er allemaal aannames over deze persoon door je hoofd. 

Maar je zegt niets, lacht het ongemak weg en neemt nog een hap van je eten. 

Toch blijft zo’n moment zelden bij dat ene zinnetje. Want als emotie invloed krijgt op het onderlinge vertrouwen, raakt dat jullie samenwerking. Je luistert anders. Je deelt minder. En feedback van die ene collega komt net iets minder goed binnen. 

Nieuw onderzoek van Motivaction, in opdracht van Bureau Zuidema, laat zien dat politieke voorkeur op de werkvloer wel degelijk meespeelt. Niet alleen in wat mensen zeggen, maar ook in wie ze vertrouwen, van wie ze feedback aannemen en hoe prettig het samenwerken voelt.  

Het onderzoek is uitgevoerd onder 1.020 Hoogopgeleide werkenden in Nederland. 

In het kort 

• Politieke verschillen blijven op het werk niet buiten beeld. Ze raken het vertrouwen, de feedback en samenwerking. 
• Veel mensen vermijden het gesprek om de sfeer goed te houden. Juist daardoor groeien aannames en wantrouwen. 
• Dat zie je terug in selectief luisteren, defensiever reageren op feedback en minder open samenwerken. 
• Het politieke debat proberen te winnen helpt niet. De Invloedstijl Overbruggen wél: onderzoek de belangen van de ander, onthul wat dit met jou doet en focus op jullie overeenkomsten. Zo verander je ‘ik versus jij’ in een gezamenlijke ‘wij’. 
• Breng gesprekken terug naar het gezamenlijke werkdoel en spreek af hoe je met verschillen omgaat. 

Dit artikel is gebaseerd op het onderzoeksrapport Impact politieke polarisatie op de werkvloer. Download hier het volledige onderzoeksrapport. 

Politieke verschillen op het werk meer doen dan je denkt

We houden graag vast aan het idee dat werk en politiek gescheiden werelden zijn. In de praktijk is dat anders. 

Uit ons onderzoek blijkt dat 46% van de hoogopgeleide werkenden meer vertrouwen voelt in collega’s met dezelfde politieke voorkeur. Dat verschil in overtuiging vertaalt zich razendsnel naar een verschil in samenwerking. 

Dat merk je vaak niet direct aan een openlijke ruzie. Het sluipt erin. Je weegt iemands woorden net even anders. Je toetst kritiek strenger. Of je zoekt sneller de bevestiging bij collega’s die dichter bij jouw wereldbeeld staan. Daarmee wordt het probleem groter dan een meningsverschil. Zodra vertrouwen afhangt van ‘gelijk denken’, verliest een team de bereidheid om écht naar elkaar te luisteren. 

Waarom politieke stilte juist wantrouwen voedt

Veel werkenden kiezen ervoor om politieke gesprekken liever uit de weg te gaan. Dat is begrijpelijk. Je wilt geen gedoe en al helemaal geen discussie die uit de hand loopt. 

Maar het vermijden heeft ook een prijs. 

Uit het onderzoek blijkt dat 40% liever niet deelt op wie zij stemmen en dat 59% de politieke voorkeur van collega’s niet kent. Dan lijkt de rust bewaard, maar onder de oppervlakte ontstaat iets anders: ruimte voor eigen invulling. 

Als je niet weet wat de ander drijft, ga je het zelf bedenken. En bij gevoelige onderwerpen valt die invulling vaak negatiever uit dan nodig. 

Dat patroon zagen we eerder ook in ons onderzoek naar waarom ongewenst gedrag op het werk vaak onbesproken blijft. Mensen voelen vaak dat iets schuurt, maar maken een sociale afweging: wat kost het mij als ik dit hardop zeg? 

In termen van het Invloedmodel® kun je dit zien als Wegbewegen: spanning liever ontwijken dan onderzoeken. Dat voelt veilig op de korte termijn, maar maakt de samenwerking op de lange termijn stroever. 

Je gaat minder snel onthullen wat je echt denkt of nodig hebt. Je stelt minder verdiepende vragen. En dan neemt het onderlinge vertrouwen af. 

“Wanneer vertrouwen afhankelijk wordt van gelijk denken, komt samenwerking onder druk te staan.”
— Lodewijk van Ommeren, CEO Bureau Zuidema 

Zo herken je dat politieke verschillen je samenwerking al raken

Politieke polarisatie op de werkvloer gaat vaak niet mis door de mening zelf, maar door het gedrag eromheen. Dit zijn drie signalen dat een verschil in overtuiging jullie samenwerking al negatief raakt: 

1. Je luistert selectief 
   Je hoort wat de ander zegt, maar neemt het minder serieus omdat je al een oordeel klaarhebt. Niet op basis van de inhoud, maar op basis van wat jij denkt te weten over die persoon. 
2. Feedback komt harder binnen 
   Kritiek van een collega met een afwijkende overtuiging voelt sneller als een aanval. Maar liefst 28% van de werkenden heeft meer moeite om feedback te accepteren van iemand met een sterk afwijkende politieke overtuiging.
3. Je deelt minder van jezelf 
   Je houdt je in. Je stelt minder vragen en laat minder twijfel zien. Daardoor blijft de relatie oppervlakkiger en wordt samenwerken voorzichtig en tactisch. 

Voorkom dat een verschil in opvatting een verschil in samenwerking wordt

De oplossing zit niet in krampachtig ‘politiek neutraal’ doen of in proberen de ander te overtuigen. Op de werkvloer helpt effectief gedrag je verder dan een beter argument. Ook leiderschap is hier cruciaal: 37% van de werkenden heeft in tijden van polarisatie behoefte aan een mensgerichte leider die luistert en vertrouwen geeft. Nog eens 22% kiest voor een verbinder die tegenstellingen overbrugt met rust en humor. Teams wachten niet op een debater, maar op iemand die verschil werkbaar maakt. 

Hoe pak je dat zelf aan? 

Zet Overbruggen in plaats van Overreden in 

Wanneer een collega iets zegt waar jij op afhaakt, schiet je vaak in een reflex: je gaat in debat (Overreden) of je trekt je terug. Geen van beide is constructief. 

Kies in plaats daarvan bewust voor de Invloedstijl Overbruggen. Je onderzoekt wat voor de ander belangrijk is. Niet om diens politieke standpunt over te nemen, maar om te begrijpen welke onderliggende waarde, zorg of ervaring meespeelt. 

• Vraag dus niet: “Hoe kun je dat nou vinden?” 

• Vraag liever: “Wat maakt dit onderwerp voor jou zo belangrijk?” of “Welke ervaring speelt hierin voor jou mee?” 

Hiermee haal je de spanning uit het gesprek en maak je ruimte voor de mens achter de mening. 

Koppel jullie belangen en focus op het gezamenlijke doel 

Op het werk hoef je het niet over alles eens te zijn, zolang je maar samen verder kunt. Breng gesprekken die vastlopen daarom terug naar jullie gezamenlijke doel. 

Zeg bijvoorbeeld: “We hoeven hier niet hetzelfde in te staan. Ik wil vooral dat we professioneel blijven samenwerken aan dit project.” Je haalt het gesprek weg bij ‘gelijk krijgen’ en focust weer op het resultaat. 

Spreek normen af voor hoe je met verschil omgaat

Psychologische veiligheid ontstaat niet vanzelf. Het helpt om in teams expliciet normen te stellen: 

• We vallen elkaar niet aan op overtuiging, maar reageren op gedrag en inhoud. 
• We laten elkaar uitspreken. 
• We blijven nieuwsgierig, ook als we het fundamenteel oneens zijn. 
• We grijpen terug naar het werkdoel als de spanning oploopt. 

Herken je eigen reflex voordat je handelt

Iedereen heeft blinde vlekken. Dat je een collega minder geloofwaardig vindt door diens politieke voorkeur, is menselijk. Professioneel handelen begint bij het herkennen en doorbreken van die reflex. Stel jezelf drie snelle vragen: 

1. Luister ik nog écht naar de inhoud? 
2. Vul ik nu zelf de intentie van de ander in? 
3. Zou ik deze feedback accepteren als mijn favoriete collega het zei? 

Vind je het een uitdaging om constructief te blijven communiceren met iemand die de wereld compleet anders ziet? In ons gratis webinar Lastige collega’s bestaan niet ontdek je hoe je de angel uit een stroeve samenwerking haalt door gedrag los te koppelen van de persoon.  

Een lastig gesprek hoeft geen slecht gesprek te worden 

Stel, een collega maakt een stevige, gepolariseerde opmerking. De verleiding is groot om er tegenin te gaan, direct af te haken of de ander stiekem af te schrijven als vervelend. Maar door je communicatie bewust te sturen, kies je voor invloed uitoefenen met behoud van de relatie. 

Zeg bijvoorbeeld: “Ik merk dat dit onderwerp wat spanning bij me oproept. Ik hoef het niet met je eens te zijn, maar ik wil wel begrijpen wat hier voor jou onder zit.” Dat is geen slap compromis. Dat is stevig, professioneel gedrag. En dat is precies waar het in een volwassen werkomgeving om draait. 

Anders denken hoeft effectief samenwerken niet in de weg te staan

Politieke verschillen verdwijnen niet zodra je inlogt of het kantoor binnenloopt. De vraag is niet of je hetzelfde denkt, maar of het lukt om ondanks de verschillen professioneel in verbinding te blijven. Daarvoor is meer nodig dan een goed argument. 

Merk je dat een conflict met een collega, onderhuidse weerstand of een verschil in overtuiging de samenwerking belemmert? In de training Invloedrijk Communiceren leer je gericht en verbindend te communiceren. Je leert hoe je met veel overtuiging omgaat met weerstand en effectief leert confronteren, zodat je stappen zet op de inhoud, zónder de relatie te beschadigen. 

Meer weten over dit onderwerp? Lees dan ook onze artikelen over wat is effectief communiceren en waarom is feedback geven belangrijk.